Samorząd jako efektywny ośrodek stymulowania rozwoju społeczno-gospodarczego w Polsce

graf. red.Samorząd terytorialny implementowany do struktur naszego państwa ustawą z 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym, a następnie rozszerzony pakietem wielkich reform z 1999 roku rządu pana Jerzego B., to największy sukces naszej transformacji. Można powiedzieć, że prawie w zupełności się udał. Reforma samorządowa, pomimo kontrowersji towarzyszących reformie z 1999 roku, jest powszechnie uznawana za największy sukces naszego państwa. W efekcie wprowadzonych zmian dysponujemy rozbudowanym trójpodziałem władzy samorządowej, która w całości jest kojarzona z  trójpodziałem administracyjnym kraju. Mamy samorząd gminny, powiatowy, wojewódzki, a także miasta na prawach powiatu, jak również szczególne formy współdziałania jednostek samorządu terytorialnego, które dopuszcza ustawa. System niedawno został jeszcze rozszerzony o nowe formy samorządu w postaci możliwości tworzenia tzw. Związków metropolitalnych, jednakże pierwotnymi podmiotami sektora samorządowego są trzy pierwsze poziomy wymienione na początku.

Samorząd w naszym modelu wyraża sobą zarówno „imperium”, mając prawo do stanowienia prawa lokalnego jak i „dominium”, czyli do dysponowania własnością (majątkiem) (jak ktoś nie rozumie to warto o tym poczytać dla własnej wiedzy). W przypadku samorządu dominum, będzie to głównie dysponowanie mieniem komunalnym służącym do zabezpieczania potrzeb wspólnoty. Jest to w zasadzie najważniejsze zadanie samorządu gminnego. Podobnie jest w samorządzie powiatowym, przy czym odpowiada on za działania ponadgminne (głównie drogi). Samorząd wojewódzki jest powołany do programowania i prowadzenia polityki rozwoju na swoim terenie, niestety w naszym modelu rozwoju – samorządy przeważnie nie wykorzystały swojej szansy, doprowadzając do zmarnowania wielkiej szansy rozwojowej jaka wynikała z pierwszej transzy środków unijnych. Zadania związków metropolitalnych będą nieco inne, związane z obszarem funkcjonalnym, na którym mają funkcjonować (wielkie miasto i jego otoczenie). To poważna zmiana w naszym systemie prawa samorządu terytorialnego, która w znaczący sposób rozbudowuje uprawnienia jednostek samorządu terytorialnego do działania w sferze publicznej. Można się tylko z tej powolnej ewolucji cieszyć, zmiany generalnie idą w dobrym kierunku głównie dzięki sile samorządów gminnych.

Samorząd jednak nie jest w pełni gospodarzem na swoim terenie. Głównie, dlatego ponieważ jego kompetencje są ograniczone do działań mających na celu wypełnianie skonkretyzowanych zadań publicznych, w tym zadań użyteczności publicznej – zgodnie z ustawodawstwem. Państwo powierzyło samorządom szereg zadań, w tym zadania własne i zadania zlecone oraz generalną kompetencję dorozumienia prowadzenia czynności, jeżeli wymaga jego interes publiczny. Jednakże reforma zatrzymała się na haśle „pieniądze”, ponieważ pieniądze nie poszły „na dół” wraz z zadaniami, a przynajmniej przekazano ich o wiele za mało względem potrzeb. Chodzi o to, że nasz samorząd najwięcej to ma zadań, nie brakuje mu również kompetencji generalnych, a o te szczegółowe często musi się wykłócać. Natomiast pieniędzy zawsze mu brakuje, co jest istotnym ograniczeniem możliwości tych podmiotów.

Samorządy stale dopłacają do najbardziej deficytowych zadań, którymi dzisiaj są zadania z zakresu oświaty, a w szczególności utrzymania potencjału sieci oświatowej oraz „ciała pedagogicznego”. Normą jest dofinansowanie tych zadań ze środków własnych, z których dochody powinny służyć głównie rozwojowi samorządu, jednakże przeważnie są niestety przejadane. Uwaga nie dlatego bo idą na nauczycieli, to znaczy idą, ale nauczyciele to ciężko pracująca grupa zawodowa, której się te pieniądze po prostu należą – to nie jest ich wina, że system skonstruowano tak, że chociaż zabrakło dzieci, to oni nie mogą pracować nad jakością kształcenia, tylko dalej są tłamszeni przez system. Proszę o nic nie winić nauczycieli – to sól naszej ziemi! To na pewno nie jest ich wina, że subwencja oświatowa nie wystarcza na pokrycie kosztów zadań oświatowych, ponieważ jest za mała. Jej podwyższenie nie wchodzi w grę ponieważ budżet by tego nie wytrzymał. Zarazem jednak w wymiarze lokalnym – kilkaset tysięcy Złotych dotacji więcej, może oznaczać czy np. dzieci będą miały salę gimnastyczną, czy też nawet trzeba będzie łączyć szkoły w sąsiednich gminach czy nie. To wszystko dzisiaj to są istotne dramaty lokalne, które dzieją się po cichu, jednak w środowiskach lokalnych to często walka na noże – o być lub nie być, czy też to czyje dziecko będzie musiało pojechać na zmywak na Zachód, a kogo będzie stać na utrzymanie się. To przerażające, ale taka jest nasza współczesna rzeczywistość.

Jako takich zadań na rzecz gospodarki samorząd nie posiada, co prawda są zobowiązania wobec Małych i Średnich Przedsiębiorstw, jednakże one są realizowane przeważnie za pomocą dedykowanych programów, zakładających dopuszczalne ustawowo (i unijnie) formy wsparcia. Czegoś takiego jak np. lokalne lub regionalne programowanie gospodarcze nie ma, co jest bardzo istotnym ograniczeniem możliwości działania samorządu. Właśnie na tym polu samorząd mógłby działać, ale najlepiej w sposób miękki (czyli bez możliwości przymusu). Przykładowo posiadając kompetencje na obniżania kluczowych stawek podatkowych dla podmiotów gospodarczych o określonym profilu działalności, na których koncentracji – zależałoby samorządowi ze względu na przyjęte założenia w jego strategii rozwoju (w części gospodarczej).

Oczywiście można zrobić o wiele więcej, to znaczy wyposażyć samorząd w kompetencje twarde – przykładowo zakazujące prowadzenia określonej działalności na wyodrębnionym prawnie obszarze inwestycyjnym, jeżeli dana forma działalności miałaby swoją uciążliwością przyczynić się do np. znaczącego obciążenia funkcjonowania środowiska naturalnego, czy też w wyniku jej prowadzenia, innego rodzaju działalności byłyby ograniczone ze względu na dokonywaną immisję np. poprzez drgania, odór itp. Co prawda tego typu kompetencje już dzisiaj są, jednakże to wymaga istotnego wzmocnienia na przyszłość, tak żeby samorząd stał się nieco większym gestorem swojej własnej przestrzeni, na płaszczyźnie władztwa kreującego rozwiązania z zakresu gospodarczego.

Istnieje bardzo wiele wzorców z państw rozwiniętych, gdzie władze samorządowe, często nie tylko inicjują działalność gospodarczą, ale przede wszystkim stale dbają o jej rozwój i budowę synergii i potencjału. Można się uczyć od najlepszych, nie są to odległe przykłady.

W naszym zbiorowym interesie jest takie wzmocnienie samorządu, żeby poprzez kompleks możliwość oddziaływania miękkiego i twardego, mógł moderować życie gospodarcze na swoim terenie, przynajmniej do jakiegoś stopnia nasycenia. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że wraz ze starzeniem się społeczeństwa będzie rosła bierna część społeczeństwa, która będzie naturalną klientelą adresującą swoje postulaty popytowe prosto do władz publicznych. Dlatego im szybciej weźmiemy się za stymulowanie rozwoju wszelkimi dostępnymi metodami, tym lepiej dla nas wszystkich.

2 komentarze do “Samorząd jako efektywny ośrodek stymulowania rozwoju społeczno-gospodarczego w Polsce

  • 20 lutego 2016 o 09:37
    Permalink

    Samorząd i to co się w nim dzieje jest ostoją zdrowego rozsądku w Polsce.

    Tu też może usiłować wejść DOBRA ZMIANA, ale z tym będzie trudniej.

    Bo tu są realia i ludzie z bliska lepiej widzą, poza tym procesy dzieją się szybciej.

    Samorząd w Polsce nam się udał, mimo różnorakich wpływów WIELKIEJ POLITYKI na niego.

    Odpowiedz
  • 20 lutego 2016 o 17:30
    Permalink

    Akurat jak chodzi o samorządy to mam odmienne zdanie. Jeszcze toleruję samorząd gminny, ale powiatowy (?) lub wojewódzki (?). Już piszę dlaczego nie mam zrozumienia dla samorządów – brakuje ciągłości w administrowaniu, za każdym razem gdy ktoś nowy wygra wybory to wymienia całą administrację na znajomych i krewnych królika. Nowi urzędnicy nie mają doświadczenia, nie znają przepisów co skupia się na mieszkańcach gminy/powiatu/województwa. Można wiele, tylko w jakim celu?, skoro każdy zna to z autopsji.

    Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.