Europejscy konsumenci nadal głęboko w lesie

Wszystkie oczy skierowane są obecnie na europejskich konsumentów, gdyż to prywatna konsumpcja jest kluczem do stwierdzenia formy i szybkości powrotu do normalności po pandemii Covid-19. Niemniej, biorąc pod uwagę brak istotnej poprawy w zakresie konsumpcji prywatnej po gwałtownym spadku wydatków konsumenckich w pierwszym półroczu 2020 roku, który zdecydowanie przewyższył wszystko to, z czym mieliśmy do czynienia w czasie Wielkiego Kryzysu Finansowego oraz kryzysu w strefie euro, to prognozy w zakresie poprawy sytuacji gospodarczej – zdaniem ekspertów Euler Hermes – pozostaną raczej mało optymistyczne.

Rys. 1: Maksymalny spadek konsumpcji prywatnej w strefie euro w porównaniu z poziomem sprzed kryzysu

1_Euler_Hermes_Copyrights

Źródła: Refinitiv, Dział Analiz Allianz.

*Prognoza na pierwszą połowę 2020 roku

 

To tłumaczy powszechną ekscytację z powodu widocznej poprawy sytuacji w zakresie europejskiej sprzedaży detalicznej, która przyjęła kształt litery V i która pojawiła się, gdy od końca kwietnia rządy krajów w regionie znosiły obostrzenia nałożone wraz z lockdownem. Szereg dużych europejskich gospodarek, w tym tak poważni gracze, jak Niemcy, Francja, Niderlandy czy Wielka Brytania, ponownie osiągnęło – lub wręcz przekroczyło – poziom sprzedaży z lutego, czyli sprzed kryzysu.

Rys. 2: Sprzedaż detaliczna, wyjątkiem pojazdów mechanicznych, indeks: luty 2020=100

2_Euler_Hermes_Copyrights

Źródło: Refinitiv, Dział Analiz Allianz.

 

Zdaniem ekonomistów Euler Hermes uderzające jest to, że obecne tempo poprawy sytuacji w handlu detalicznym zdecydowanie przewyższa to, czego świadkami byliśmy w następstwie Wielkiego Kryzysu Finansowego oraz kryzysu kredytowego w strefie euro.

 

Rys. 3: Porównanie poprawy sytuacji w handlu detalicznym strefy euro (indeks: 100= poziom przed kryzysem, w miesiącach)

3_Euler_Hermes_Copyrights

 

Źródła: Refinitiv, Dział Analiz Allianz.

Odbicie w kształcie litery V w zakresie handlu detalicznego w bezpośrednim następstwie kryzysu nie jest jednak równoznaczne z wystąpieniem takiego samego wzorca w zakresie poprawy sytuacji związanej z konsumpcją prywatną. Zdaniem Euler Hermes istnieją – w szczególności – trzy powody, dla których sytuacja w zakresie konsumpcji w Europie będzie raczej oderwana od tendencji w zakresie handlu detalicznego:

Sprzedaż detaliczna ≠ konsumpcja prywatna: Tak naprawdę, sprzedaż detaliczna nie jest szczególnie dobrym wyznacznikiem nastrojów wśród konsumentów. Stanowi ona bowiem zaledwie około 45% prywatnej konsumpcji, natomiast pozostała część to przede wszystkim wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz usługami. To właśnie te ostatnie (około 25% całości) w nieproporcjonalnie większym stopniu odczują wpływ obecnego kryzysu, ponieważ ludzie redukują „wydatki społeczne” w obawie przed zakażeniem.

Rys. 4: Wskaźnik ufności konsumenckiej: grudzień 2019 a najnowsze dostępne dane

4_Euler_Hermes_Copyrights

Źródła: Refinitiv, Dział Analiz Allianz.

 

Lepszym miernikiem perspektyw w zakresie konsumpcji prywatnej jest zatem wskaźnik ufności konsumenckiej, który w gospodarkach europejskich utrzymuje się na poziomie dość niskim, poniżej wartości średniej, przy jednoczesnych niebotycznie wysokich planach oszczędnościowych.

 

 

Rys. 5: Wskaźnik ufności konsumenckiej w strefie euro – Oszczędności obecnie (skala prawa) a oszczędności w ciągu najbliższych 12 miesięcy (skala lewa)

5_Euler_Hermes_Copyrights

Źródła: Refinitiv, Dział Analiz Allianz.

 

Towary trwałego użytku – bądźmy gotowi na zmiany w kształcie litery W w handlu detalicznym: Jednym z elementów gwałtownego odbicia w handlu detalicznym było chwilowe ożywienie w zakresie towarów trwałego użytku, które raczej nie będzie długotrwałe. Dla przykładu: meble, a także towary związane z rekreacją i kulturą wykazały się dość dużą odpornością w drugim kwartale roku, ponieważ konsumenci wydawali większą część dochodu rozporządzalnego na upiększanie domu i ogrodu, a także urządzenie wirtualnego biura na czas lockdownu. Dodatkowym bodźcem okazało się tymczasowe obniżenie podatku VAT w Niemczech. Nie spodziewamy się, aby wydatki na tego rodzaju dobra trwałe (około 11% całkowitej prywatnej konsumpcji), które są zwykle dość ściśle powiązane z cyklem gospodarczym, mogły jeszcze długo bronić się przed spadkami na skutek pandemii Covid-19.

Rys. 6: Konsumpcja prywatna w strefie euro według składowych (% całości)

6_Euler_Hermes_Copyrights

Źródła: Refinitiv, Dział Analiz Allianz.

Uwaga: Pozycja „transport” nie uwzględnia zakupu pojazdów

 

Jest to tym bardziej prawdopodobne, że bezrobocie będzie nadal wzrastać w ciągu nadchodzących miesięcy w miarę wycofywania programów wsparcia w zakresie utraconego dochodu oraz w miarę wzrostu liczby upadłości firm. Trzeba przyznać, że nawet bez dużej drugiej fali zakażeń, odbicie handlu detalicznego w kształcie litery V okaże się po prostu pierwszą połową procesu poprawy sytuacji w kształcie litery W.

 

Pamiętajmy o szczególnych czynnikach hamujących konsumpcję, związanych z Covid-19: Obok zwykłych ofiar recesji, takich jak sektory cyklicznych dóbr trwałych, lecz także odzieży i obuwia, szczególne cechy związane ze spowolnieniem wynikającym z Covid-19, tj. utrzymująca się obawa przed zakażeniem, będą powodować ogromną presję w zakresie innych składowych konsumpcyjnych. Wrażliwe na skutki Covid-19 elementy to głównie „wydatki społeczne”, a zatem obejmują transport, restauracje i hotele, a także usługi segmentu rekreacji i kultury. Te wrażliwe komponenty odpowiadają za niemal jedną czwartą (23%) całkowitej konsumpcji prywatnej w strefie euro. Powrót do wzorców związanych z wydatkami, jakie występowały przed kryzysem, będzie zatem uzależniony od dostępności i szerokiej dystrybucji szczepionki.

 

Co zatem oznaczają wszystkie powyższe obserwacje z punktu widzenia perspektyw poprawy sytuacji w gospodarkach europejskich? Uwzględnienie recesji i czynników wrażliwych na skutki pandemii Covid-19 jako składowych krajowego PKB pokazuje, jak bardzo zróżnicowane są perspektywy poprawy sytuacji w Europie. Suma komponentów konsumpcyjnych narażonych na ryzyko w związku z obecnym spowolnieniem waha się od 13% PKB w Belgii, do dwukrotnie wyższej wartości 26% w Grecji. Co ciekawe, obliczenia Euler Hermes wykazały większe ryzyko w zakresie poprawy poziomu konsumpcji prywatnej w Grecji, Portugalii, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii niż we Włoszech.

 

Rys. 7: Recesja i wrażliwe na skutki Covid-19 komponenty konsumpcji (% PKB)

7_Euler_Hermes_Copyrights

Źródła: Refinitiv, Dział Analiz Allianz.

 

Jaki okaże się wpływ na firmy? Odbicie aktywności dostrzegalne w wielu sektorach napędzanych konsumpcją będzie prawdopodobnie krótkotrwałe. W szczególności zaś firmy z sektora handlu detalicznego nie powinny spodziewać się pełnej i trwałej poprawy poziomu sprzedaży. Wzrost sprzedaży, który nastąpił po lockdownie, i w ramach którego konsumenci w pewnym stopniu nadrabiali stracony czas stopniowo zaniknie, a konsumenci zaczną odczuwać nieprzyjemne skutki wzrostu bezrobocia. Tymczasem marże zysku będą nadal pod wpływem presji związanej z cenami, a także pod wpływem dodatkowych kosztów związanych z prowadzeniem sklepów w czasie poważnego kryzysu sanitarnego.

Ponadto, poniższe wykresy potwierdzają, że po rozluźnieniu dotkliwych obostrzeń, jakie zaczęło mieć miejsce począwszy od końca kwietnia, także w Polsce sprzedaż detaliczna najwyraźniej odczuła dynamiczną poprawę sytuacji w kształcie litery V. Tymczasem poprawa pod względem ufności konsumenckiej była w okresie od maja do lipca o wiele bardziej skromna; widoczne jest także ponowne pogorszenie (choć niewielkie) poziomu ufności w sierpniu. Załamanie ufności konsumentów na wykresie Rys. 9. sugeruje, że „Wyprzedzający Wskaźnik Ufności Konsumenckiej” opracowany przez GUS uległ bardziej istotnemu pogorszeniu niż wskaźnik sytuacji „Bieżącej”. Różowa linia oznacza, że „Obecne Poważne Zakupy” mniej ucierpiały w czasie lockdownu, ponieważ konsumenci wydawali więcej na towary trwałe, lecz zakupy tego rodzaju są zwykle jednorazowe i ten segment sprzedaży detalicznej będzie prawdopodobnie doświadczał poprawy kondycji w kształcie litery W. Ogólnie rzecz biorąc, tak jak w gospodarkach zachodnioeuropejskich, konsumpcja prywatna w Polsce prawdopodobnie doświadczy poprawy sytuacji w kształcie litery W.

 

Rys. 8: Sprzedaż detaliczna w Polsce vs. wskaźnik ufności konsumenckiej w Polsce

8_Euler_Hermes_Copyrights

 

Rys. 9: Wskaźnik ufności konsumenckiej w Polsce

9_Euler_Hermes_Copyrights

 

 

KATHARINA UTERMÖHL, CFA Starszy Ekonomista na Europę

AURÉLIEN DUTHOIT Analityk Sektora

MANFRED STAMER Starszy Ekonomista ds. Wschodzących Rynków Europejskich i Bliskiego Wschodu

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.